Bravoure

architecten de vylder vinck taillieu, doorzon interieurarchitecten en architectuurfotograaf/kunstenaar Filip Dujardin

Paviljoen van België
15e Internationale Architectuurtentoonstelling
la Biennale di Venezia
28 mei-27 november 2016

Vlaanderen met bravoure naar Venetië

Eind mei start in Venetië de Biennale Architettura 2016, dé internationale hoogmis voor hedendaagse architectuur. Het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) koos het team BRAVOURE om in het Belgisch paviljoen een tentoonstelling te maken rond het thema ‘vakmanschap’. Curator Jan De Vylder reageert enthousiast: "Het is fantastisch om het idee van 'het maken' te mogen vieren in Venetië. Vakmanschap als BRAVOURE!"

Vakmanschap 2.0

Het Vlaams Architectuurinstituut is als organisator van de Belgische deelname niet aan haar proefstuk toe. Sinds 2004 coördineert het, in een beurtrol met de Franse Gemeenschap, om de vier jaar de Belgische inzending. Dit jaar staat het thema ‘vakmanschap’ centraal. “Hiermee bedoelen we niet louter het aloude ambacht”, zegt Christoph Grafe, directeur van het Vlaams Architectuurinstituut. “We onderzoeken de mogelijkheden om samen te bouwen en te produceren. Hoe kunnen ontwerpers en makers samen vorm geven aan een stad?”


“Met BRAVOURE gaan we op zoek naar wat vakmanschap kan betekenen in een periode van economische schaarste.”
Jan De Vylder, curator BRAVOURE

Architecten de vylder vinck taillieu, Doorzon interieur architecten en architectuurfotograaf/kunstenaar Filip Dujardin vormen samen het team BRAVOURE dat het tentoonstellingsconcept voor het Belgisch paviljoen heeft bedacht. Architect Jan De Vylder wijst op het belang van de economische meerwaarde van vakmanschap in de architectuur: “We gaan op zoek naar wat vakmanschap kan betekenen in een periode van economische schaarste. Omgaan met die schaarste vereist een hoge mate van precisie.”

Dertien projecten van evenveel bureaus

Om haar visie op vakmanschap te illustreren toont BRAVOURE in het Belgisch paviljoen fragmenten uit dertien representatieve projecten van evenveel Vlaamse architecten. Via kopieën op ware grootte wordt verduidelijkt hoe schaarste kan leiden tot vakmanschap. De Vylder: “Het fragment wordt getoond in zijn werkelijkheid. Op het zelfde moment wordt het uit zijn context gesneden, om tenslotte een nieuwe dimensie te krijgen.” Maar liefst dertien architectenbureaus leveren een bijdrage aan de tentoonstelling: De Smet Vermeulen architecten, Philippe Vander Maren - Richard Venlet, Wim Goes Architectuur, architecten Els Claessens en Tania Vandenbussche, Eagles of Architecture, Jo Van Den Berghe - architect, BURO II & ARCHI+I, Robbrecht en Daem architecten i.s.m. Arch & Teco, OFFICE Kersten Geers David Van Severen, Laura Muyldermans + Atelier Starzak Strebicki, Gijs Van Vaerenbergh, Stéphane Beel Architects, Architectenbureau Bart Dehaene – Sileghem & Partners in samenwerking met Ante Timmermans.

“Fragmenten uit bestaande gebouwen in Vlaanderen worden op ware grootte nagebouwd.”
Jan De Vylder, curator BRAVOURE

BRAVOURE, contributions from Flanders

Architectuur uit Vlaanderen en Brussel geniet vandaag internationaal grote belangstelling. Om deze interesse te voeden presenteert het Vlaams Architectuurinstituut BRAVOURE, contributions from Flanders, een reeks publicaties over architectuur uit Vlaanderen en Brussel. Naast de tentoonstellingscatalogus van BRAVOURE worden er tal van relevante boeken in de schijnwerper geplaatst. Blikvanger is het Architectuurboek Vlaanderen n°12, een rijk geïllustreerde publicatie, samengesteld door een redactie van vooraanstaande critici, architecten en wetenschappers uit Vlaanderen en andere Europese landen. De Smet Vermeulen Architecten, 51N4E en architecten de vylder vinck taillieu lanceren elk een boek met een overzicht van hun oeuvre. En het boek Autonomous architecture in Flanders. The early work of Marie-José Van Hee, Paul Robbrecht and Hilde Daem, Christian Kieckens and Marc Dubois zoomt in op een generatie Vlaamse architecten die aan de wieg stond van de internationale doorbraak van architectuur van eigen bodem.

Vlaams minister voor Cultuur Sven Gatz over BRAVOURE

“Onze aanwezigheid op de Architectuurbiënnale van Venetië kadert in de ambitie van Vlaanderen om prominenter aanwezig te zijn op de belangrijke internationale cultuurfora. Onze architectuursector is één van de meest vitale in Europa en internationaal gekend voor zijn sterke artistieke overtuigingskracht en het onderscheidend cultureel profiel van onze architecten. Met de keuze voor BRAVOURE heeft het Vlaams Architectuurinstituut een veelbelovend team aangeduid, dat met het thema vakmanschap een zeer actueel en relevant onderwerp weet aan te snijden.”
Vlaams minister-president Geert Bourgeois over BRAVOURE
“Het verheugt me dat het team BRAVOURE met het thema ‘vakmanschap’ naar de Biennale Architettura 2016 in Venetië trekt. De deskundigheid van de Vlaamse ontwerpbureaus heeft Vlaanderen internationaal op de kaart geplaatst. Succesvolle stadsvernieuwingsprojecten hebben de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van onze steden gestimuleerd. Onze vernieuwende, slimme architectuur wordt wereldwijd gewaardeerd en is van cruciaal belang voor de groei, de concurrentiepositie, een duurzame toekomst van Vlaanderen en de strijd tegen de klimaatopwarming. Architecturale innovatie zorgt voor werkgelegenheid en koppelt verschillende bedrijfstakken aan elkaar. De uitdaging voor de komende jaren bestaat erin de ‘verlinting’ van Vlaanderen aan te pakken, onze kernen te verdichten en zo het teveel aan verkeer en bijhorende uitstoot te elimineren. Een opdracht en uitdaging voor onze Vlaamse bouwmeesters.”

BRAVOURE tentoonstellingsconcept

Wanneer de uitvoering van een muziekstuk getuigt van een uitmuntende techniek en een unieke viriliteit dan heeft men het over een performance met BRAVOURE. Ook architectuur kan met BRAVOURE uitgevoerd worden.
SCHAARSTE heeft vaak niets te maken met BRAVOURE, toch volgt architectuur noodgedwongen het ritme van de economie. Het noodzakelijke karakter van SCHAARSTE zorgt ervoor dat het uitvoeren van een performance met BRAVOURE de ultieme uitdaging vormt.
Als er amper nog momenten zijn om goede architectuur te maken en SCHAARSTE het enige is wat rest, is het dan nog mogelijk om een zeker niveau van BRAVOURE te bereiken? Dat is het voorwerp van de observatie die het team van BRAVOURE brengt in het Belgische paviljoen voor de bijdrage van de Vlaamse Gemeenschap aan de vijftiende Biennale Architettura met als thema REPORTING FROM THE FRONT.
Het team van BRAVOURE illustreert zijn observatie niet door eigen werk te tonen, maar vanuit het perspectief van dertien architecten en evenveel projecten. Architecturale fragmenten, die vanuit SCHAARSTE BRAVOURE verwezenlijken, worden op ware grootte getoond in het paviljoen.
Team BRAVOURE bestaat uit architecten de vylder vinck taillieu, met Filip Dujardin als stilaan onafscheidelijk contrast, en doorzon interieurarchitecten als sluitpunt van de driehoek.

BRAVOURE projecten

Om zijn visie op vakmanschap te illustreren toont BRAVOURE in het Belgisch paviljoen fragmenten uit dertien representatieve projecten van evenveel Vlaamse architecten. Volgende projecten komen aan bod:

• project: Scoutslokalen, Blankenberge, 2008

architect: architecten Els Claessens en Tania Vandenbussche
Het ontwerp voor de scoutslokalen in Blankenberge kenmerkt zich door de eenvoudige constructiemethodes die werden toegepast. Gevels uit baksteen, houten draagstructuren, golfplaten en een goot. Door op verschillende manieren mortel uit te smeren over de bakstenen, wordt er een gevoel van ruwheid gecreëerd dat aansluiting zoekt bij de context van het programma. Zo ontstaat op de gevels een abstracte tekening, die de eenvoudige constructie een onverwachte diepte geeft.

• project: Rijksarchief, Gent, 2014

architect: Robbrecht en Daem architecten in samenwerking met Arch & Teco
Het nieuwe gebouw voor het Rijksarchief in Gent werd zorgvuldig ingepast in de bestaande, stedelijke context via een aantal ruimtelijke en historische referenties. De uitkragende vensterbanken die de raamloze gevels bepalen, verbinden het gebouw met het versnipperde straatbeeld door perspectivische verwijzingen te maken. Ze herinneren aan de statige herenhuizen die hier ooit stonden. De afgeronde hoeken suggereren de architectuur van de universiteitsgebouwen van Henry van de Velde een paar straten verder, en de min of meer abstracte toren geeft de plek een nieuwe, broodnodige identiteit.

• project: Maarschalk Gerardstraat 5, Antwerpen, 2014

architect: Eagles of Architecture
Voor de verbouwing van een negentiende-eeuws herenhuis in afzonderlijke studio’s werd er een nieuwe materialiteit bedacht als contrast met de originele, witgeschilderde architectuur. Het metalen frame en de gekleurde gipsplaten van de nieuwe tussenwanden werden enkel afgewerkt met een laagje vernis, in plaats van het gebruikelijke pleisteren en schilderen. De uitwerking volgt daarbij een technische kleurenlogica – roze gipsplaten zijn brandwerend, groen is waterdicht en blauw geluidswerend – en lijkt zo ook te verwijzen naar de rijke, rococo-sfeer van het originele huis, hoewel ze er volledig mee breekt.

• project: Atelier Michel François, Brussel, 2014

architect: Philippe Vander Maren - Richard Venlet
De interventie van Philippe Vander Maren en Richard Venlet was een antwoord op de vraag naar meer daglicht in de studio van Michel Francois. Kenmerkend is een voortdurende afweging over waar en hoeveel er mocht ingegrepen worden, om zodoende de originele atelierruimte niet te verstoren waar de bouwheer zijn eigen werk maakt. Het resultaat is een architectuur teruggebracht tot haar noodzakelijkheid, waarbij één van de meest ingrijpende kenmerken het plaatsen van zes lichtkoepels is. Hiervan mocht enkel het omkaderende randje gepleisterd worden, om zo het zwarte plafond in zijn originele staat te respecteren.

• project: Crèche De Strandloper, IGLO, Antwerpen, 2013

architect: De Smet Vermeulen architecten
In het ontwerp voor crèche De Strandloper in Antwerpen, krijgt het plafond een bijna onmetelijke dimensie door de aanwezigheid van vogels die ophangen in de ruimte. De gelijktijdige nood aan akoestische panelen en voldoende verlichting werd beantwoord door het combineren van telkens twee panelen en een tl-buis in de vorm van een kraanvogel. Hangend aan het onafgewerkte plafond, lijken ze het luchtruim van het gebouw te bewonen en suggereren zo de openheid van een open hemel.

• project: Passieve crèche, Nijvel, 2013

architects: BURO II & ARCHI+I
De intentie om het contrast tussen het verouderde gebouw van de crèche en de nieuwe, passieve constructie van de uitbreiding te benadrukken, toont zich in de beslissing om alle installaties en kanalen zichtbaar te maken. Zo wordt de passieve constructie van het gebouw als een cruciaal element van haar architectuur getoond. Het kruisen van een glazen wand door een aantal kanalen vereiste een houten kadrering met een vol paneel om deze overgang te maken. Omwille van budgettaire beperkingen werd de glazen wand uiteindelijk een volle muur, wat resulteerde in een surreële kadrering van technische installaties.

• project: Refuge II, Nevele, 2014

architect: Wim Goes Architectuur
Refuge II werd gebouwd als woning voor een vriend die gediagnostiseerd werd met ALS en een beperkte levensduur. Het ontwerp voor de woning was bedoeld om de verschillende fasen van het ziekteverloop te kunnen ondersteunen, en moest achteraf ook weer uiteen gehaald kunnen worden. Maar belangrijker nog, het huis werd samen gebouwd met vrienden en familie, vanuit de intentie om het leven te kunnen vieren en te focussen op het constructieve. Zo werd het bouwen van de woning omgevormd tot een gemeenschappelijk proces, waarbij meer dan honderd mensen bijeen kwamen in een betekenisvolle activiteit.

• Project: VILLA: Buggenhout, 2010

Architect: OFFICE Kersten Geers David Van Severen
Wat normaal gezien niets anders is dan een omheining, wordt hier een van de bepalende, ruimtelijke kenmerken van een woning. Het hek bakent de buitenruimte van de woning af, maar wordt tegelijkertijd ook de draagstructuur voor de bovenste verdieping. Om hiervoor het hek 3 meter hoog te kunnen maken, werd het op een afstand van de perceelgrens geplaatst, zodat ook een tussenruimte wordt gecreëerd als toegangsweg. De omheining wordt dus uitdrukkelijk een verlengde van de woning, waarbij zowel voor- als achteraan een gelijkwaardige tuin ontstaat en zo de conventionele logica van een voor- en achtergevel volledig ondermijnt. Of hoe een hek zo veel meer kan zijn dan een hek.

• project: WOSHO, Herzele, 1986-2013

architect: Jo Van Den Berghe - architect
Dit eenvoudige project voor een nieuwe brievenbus startte met weinig ambitie, maar raakt niettemin aan een van de fundamentele aspecten van architectuur. Voor een woning stonden twee bakstenen kolommen die dringend aan herstelling toe waren. Met dezelfde bakstenen en een aantal andere die voorhanden waren, werden de kolommen opnieuw gebouwd, waarbij de ene groter werd dan de andere om plaats te maken voor een brievenbus. Ondanks de eenvoudige constructie ontstaat via dit spel met proporties een intellectueel gebaar. De herhaling van de strook gele bakstenen uit de voorgevel in de kolommen wijst op een drang naar cultuur en drukt zo een menselijke waardigheid uit.

• project: Kijkgat, Strombeek, 2013

architect: Laura Muyldermans + Atelier Starzak Strebicki
Het Kijkgat-project was een antwoord op de spanning die de architecten voelden tussen het verlangen van de inwoners van Strombeek om op het platteland te wonen en de oprukkende verstedelijking van het dorp. Door het uitboren van ongewoon grote gaten in een bakstenen muur die een stuk onbenutte groene ruimte omsluit, wordt het groen zichtbaar zonder het toegankelijk te maken. Zo spreekt deze ingreep expliciet het verlangen van de inwoners naar het platteland aan, en provoceert het hen om hiermee om te gaan tegenover de verstedelijking van hun leefomgeving.

• project: Bridge, Brussels, 2014

architect: Gijs Van Vaerenbergh
In de context van Festival Kanal, een stedelijk festival dat plaatsvond langs het kanaal in Brussel, stelde Gijs Van Vaerenbergh voor om een tijdelijke brug te bouwen als kunstwerk, op precies dezelfde plek waar er al jarenlang plannen zijn om een permanente brug te bouwen. Deze plannen zijn nog steeds niet verwezenlijkt door de complexe regelgeving in Brussel, maar dankzij het tijdelijke karakter van dit project werd het mogelijk om een shortcut te maken in de administratieve machine. Nog voordat de betrokken instanties zich bewust waren van wat er gebeurde, was de brug alweer verdwenen. Gezien de locatie van de brug tussen de buurt nabij de Dansaertstraat en Molenbeek, in combinatie met het achterliggende verhaal, werd het Bridge-project een symbool voor de noodzaak aan verbindingen tussen de verschillende gemeenschappen van Brussel.

• Project: Tacktoren, Kortrijk, 1999; uitbreiding deSingel Internationale Kunstcampus, Antwerpen, 2010

Architect: Stéphane Beel Architects
De vraag naar buitenverlichting voor de Tacktoren in Kortrijk werd beantwoord met een eenvoudige constructie van waterdichte lampen, staalkabel en enkele betonnen palen. Samengevoegd ontstaat het beeld van een waslijn. Niet alleen verlicht de waslijn de plek, maar ze geeft er ook richting aan en maakt de plek leesbaar. Een decennium later, bij de uitbreiding van deSingel, ontstaat dezelfde vraag. De waslijn keert hier terug in de figuur van een vestibule. De nood aan verlichting wordt ook een mogelijkheid voor een toegangspoort en opnieuw wordt zo de plek leesbaar gemaakt. Zo eenvoudig kan architectuur zijn.

• project: Basisschool De Brug, Erpe-Mere, 2011-huidig

architect: Architectenbureau Bart Dehaene – Sileghem & Partners in samenwerking met Ante Timmermans
In het kader van een nieuw schoolontwerp voor de Scholen van Morgen, nodigde architect Bart Dehaene beeldend kunstenaar Ante Timmermans uit voor een artistieke interventie. In zijn voorstel behoudt Timmermans één van de veertien paviljoenen van de oude school die klaar voor afbraak waren. Door het paviljoen vervolgens leeg te laten, transformeert hij het tot een kunstwerk. Binnen de schaarse economische context van Scholen van Morgen betekende deze interventie een verdere besparing van afbraakkosten, met tegelijkertijd als resultaat lege, ongebruikte ruimte. Het behoud van het paviljoen en de daaropvolgende discussies over wat er met de ruimte kan gebeuren, demonstreren de mogelijkheden van wat reeds is afgeschreven.

BRAVOURE biografieën

intendant BRAVOURE:
• Christoph Grafe
Dr Christoph Grafe is sinds 2010 directeur van het Vlaams Architectuurinstituut in Antwerpen (BE). Hij is ook professor Architectuurgeschiedenis en Theorie aan de Universiteit van Wuppertal, Noordrijn-Westfalen (D). Zijn boek People’s Palaces - Architecture, Culture and Democracy in Post-War Western Europe verscheen in 2014.
curatoren BRAVOURE:
• architecten devylder vinck taillieu
Sinds 2009 delen Jan De Vylder, Inge Vinck en Jo Taillieu als architecten de vylder vinck taillieu – a dvvt – hun wederzijdse appreciatie, interesse en gerealiseerd werk. Maar ze werken al veel langer samen aan tal van projecten. Het is echter met de officiële samensmelting tot a dvvt in 2009 dat hun gezamenlijke visie, op wat architectuur kan zijn, een hogere vlucht neemt.
architecten de vylder vinck taillieu wil volledig zijn. Het uitgangspunt van het architectenbureau is om niet alleen het ontwerp te voorzien, maar ook ‘het maken’ te omhelzen. Enkel door een goed begrip van hoe iets wordt gemaakt, kan ontwerp zijn kritische eigenschap uitspelen. Rekening houdend met het hedendaagse verwachtingspatroon, wil a dvvt op een niet voor de hand liggende manier een geschikte twist geven aan deze verwachtingen, waarbij niet alleen het verwachte aan bod komt maar ook verrassend meer kan worden gevonden. Een kritische houding: niet enkel als gebaar, maar als een levend instrument om verder uit te komen dan initieel verwacht.
De sociale verantwoordelijkheid die eigen is aan architectuur mag niet worden onderschat. Enkel wanneer de architect deze verantwoordelijkheid kritisch uitoefent, bestaat de kans dat deze sociale taak aan de verwachtingen voldoet en een zekere culturele dimensie aanneemt. De architect heeft dan ook een cruciale verantwoordelijkheid. a dvvt wil dit onderstrepen. De bedrevenheid van de architect - het vak, de kennis en de kritische houding - is daarbij doorslaggevend. Deze bedrevenheid garandeert dat eigentijdse verwachtingen zoals culturele duurzaamheid de mogelijkheid hebben om meer te vertegenwoordigen dan waar ze vandaag vaak voor staan. Het métier als de sleutel voor de toekomst. 
• doorzon interieurarchitecten
doorzon is een samenwerking tussen Stefanie Everaert en Caroline Lateur, twee interieurarchitecten. Hun werkgebied situeert zich voornamelijk in de particuliere sector, gaande van nieuwbouw over verbouwingen tot kleinere ingrepen zoals specifiek maatmeubilair.
Hun werkwijze kenmerkt zich door een streven naar maximale ruimtelijke beleving los van schaal of budget, waarbij het resultaat moet uitnodigen tot gebruik - functionaliteit is essentieel, een verrassend kleurgebruik steeds vanuit een uitgesproken materialisatie, waarbij ze het experimentele niet schuwen, het ontwerp moet getuigen van een zekere gevoeligheid zowel in dimensionering als detaillering, zonder dat het resultaat inboet aan ruwheid of directheid. Zo willen zij ontwerpen brengen met een grote gelaagdheid en open karakter.
doorzon interieurarchitecten stelde op uitnodiging van het Vlaams Architectuurinstituut in de reeks Jonge makers, denkers, dromers een nieuwe wijkmoskee tentoon in de Singel in het voorjaar van 2012. In oktober 2013 kwam een eerste monografie uit: doorzon, so far uitgegeven bij Vlees en Beton, met teksten van onder meer Christophe Van Gerrewey.
• Filip Dujardin
Sinds 2000 werkt Dujardin als zelfstandig fotograaf. In 2008 kreeg hij internationale bekendheid met Fictions, een reeks digitale beeldmontages. Door foto's van echte gebouwen digitaal te bewerken 'tekent' Dujardin surreële, fictieve gebouwen. Dujardin stelde de reeks tentoon in BOZAR in Brussel. Later volgden tentoonstellingen in Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Zijn foto’s worden gepubliceerd in nationale en internationale boeken en tijdschriften. Ondertussen is werk van Dujardin aangekocht door het Metropolitan Museum, het MoMA en het SFMOMA. Sinds 2012 legt Dujardin zich ook toe op het maken van 3D installaties.

BRAVOURE colofon

productie Vlaams Architectuurinstituut
intendant Christoph Grafe in opdracht van Vlaams minister voor Cultuur Sven Gatz
curator BRAVOURE: architecten de vylder vinck taillieu - doorzon interieurarchitecten - filip dujardin
met bijdrages van De Smet Vermeulen architecten, Philippe Vander Maren - Richard Venlet, Wim Goes Architectuur, architecten Els Claessens en Tania Vandenbussche, Eagles of Architecture, Jo Van Den Berghe - architect, BURO II & ARCHI+I, Robbrecht en Daem architecten i.s.m. Arch & Teco, OFFICE Kersten Geers David Van Severen, Laura Muyldermans + Atelier Starzak Strebicki, Gijs Van Vaerenbergh, Stéphane Beel Architects, Architectenbureau Bart Dehaene – Sileghem & Partners in samenwerking met Ante Timmermans
tentoonstellingsontwerp BRAVOURE
met de steun van de Vlaamse overheid

http://www.vai.be